“Müşteri benden makbuz istiyor, elime net 10.000 TL geçmesi lazım; makbuza ne yazmalıyım?” Bu, serbest çalışanların en sık sorduğu sorudur ve cevabı stopajın mantığını bilmekten geçer. Bu rehberde stopajın ne olduğunu, kime uygulanıp kime uygulanmadığını ve hesabın iki yönünü sayısal bir örnekle anlatıyoruz.
Kısa cevap
- Stopaj, ödemeyi yapanın sizin adınıza kesip vergi dairesine yatırdığı gelir vergisidir.
- Yalnız ödemeyi yapan taraf vergi kesintisi yapmakla yükümlüyse uygulanır (şirket, şahıs işletmesi, kamu kurumu). Bireysel müşteriye stopaj uygulanmaz.
- Elinize geçen = Brüt + KDV − Stopaj. Netten başlıyorsanız brüt = Net ÷ (1 + KDV oranı − stopaj oranı).
Stopaj hangi belgede karşınıza çıkar?
- Serbest meslek makbuzu (e-SMM): Avukat, mali müşavir, mimar, doktor, yazılımcı, tasarımcı, danışman gibi serbest meslek erbabının makbuzlarında. En yaygın yer burasıdır.
- Kira ödemeleri: İşyeri kiralarında kiracı (işletme), kira bedelinden kesinti yapar.
- Ticari mal satışı faturası: Stopaj olmaz. Faturada gördüğünüz kesinti çoğu zaman KDV tevkifatıdır — ayrı bir konudur. (Tevkifat rehberi)
Kime stopaj uygulanır? Karar tablosu
| Hizmeti alan (ödeyen) | Stopaj? |
|---|---|
| Limited / anonim şirket | Evet — ödeme yaparken keser |
| Şahıs işletmesi (ticari kazanç sahibi) | Evet |
| Kamu kurumu, dernek, vakıf | Genellikle evet |
| Bireysel kişi (nihai tüketici) | Hayır — kesinti yükümlülüğü yoktur |
Emin olmadığınız durumlarda (yurt dışı müşteri, istisna kapsamındaki hizmetler) mali müşavirinize danışın.
Sayısal örnek — brütten nete
Oranlar yalnızca örnek için seçilmiştir; kendi oranınızı mali müşavirinizden teyit edin. Brüt 10.000 TL, KDV %20, stopaj %20 olsun:
| Brüt ücret (matrah) | 10.000,00 |
| + KDV (10.000 × 0,20) | 2.000,00 |
| = Toplam | 12.000,00 |
| − Stopaj (10.000 × 0,20) | 2.000,00 |
| = Tahsil edilecek net | 10.000,00 |
Bu örnekte oranlar eşit olduğu için net, brüte eşit çıktı; oranlar farklıysa sonuç değişir. Müşteri size 10.000 TL öder, 2.000 TL'yi sizin adınıza vergi dairesine yatırır.
Netten brüte — “elime şu kadar geçsin”
Formül: Brüt = Net ÷ (1 + KDV oranı − stopaj oranı). Örnek: elinize 9.000 TL geçmesi isteniyor, KDV %20, stopaj %10 (örnek oranlar):
- 1 + 0,20 − 0,10 = 1,10
- Brüt = 9.000 ÷ 1,10 = 8.181,82 TL
- Kontrol: KDV 1.636,36 · stopaj 818,18 · net = 8.181,82 + 1.636,36 − 818,18 = 9.000,00 ✓
Makbuza yazacağınız brüt tutar 8.181,82 TL'dir. Net tutarı brüt diye yazmak en sık yapılan hatadır: o durumda elinize anlaştığınızdan az para geçer.
Hesaplayıcıyla 30 saniyede
- e-SMM Net/Brüt Hesaplayıcı sayfasını açın.
- Hesaplama yönü alanında Brütten nete veya Netten brüte seçin.
- Tutarı girin; KDV oranı ve Stopaj oranı (gelir vergisi tevkifatı) listelerinden kendi oranınızı seçin (listede yoksa Özel oran…).
- Hesapla düğmesine basın. Matrah, KDV, toplam, stopaj ve net satırlarının yanındaki kopyala simgesiyle her değeri doğrudan makbuza yapıştırabilirsiniz.
Makbuza yazarken
- Hizmeti alan şirketin VKN'sini doğru yazın; yaptığı kesintiyi sizin adınıza bu bilgiyle beyan eder.
- Stopaj tutarı makbuzda ayrı satırda görünür; matrahı azaltmaz.
- Yıl içinde sizden kesilen stopajlar yıllık gelir vergisi beyannamenizde hesaplanan vergiden mahsup edilir. Kesinti yapılan ödemeleri ve makbuzları saklayın.
Sık karşılaşılan durumlar
Bireysel müşteriye stopajlı makbuz kestim, ne olur?
Müşteri kesinti yapmayacağı için size tam tutarı öder; ama makbuzda stopaj görünmesi kayıtları tutarsız hâle getirir. Makbuzun düzeltilmesi için mali müşavirinize danışın.
Şirket müşteri stopajı kesmeden tamamını ödedi.
Kesinti yükümlülüğü ödeyen taraftadır. Durumu müşterinizin muhasebesiyle konuşun; makbuzdaki tutarlarla ödeme birbirini tutmalıdır.
Stopaj mı tevkifat mı göremiyorum.
Gelir vergisi kesintisi brüt üzerinden ve “stopaj/gelir vergisi” adıyla, KDV tevkifatı ise KDV üzerinden ve “tevkifat” adıyla yazılır.