Bir çalışanla yollar ayrılırken en çok soru işareti tazminatlardadır: “Kıdem mi ödenecek, ihbar mı, ikisi birden mi? Hangi maaş üzerinden?” Bu rehber iki tazminatın farkını, hesap adımlarını ve hesaplayıcının nasıl kullanılacağını anlatır.
Tazminata hak kazanma koşulları, kıdem tazminatı tavanı ve ihbar süreleri mevzuatla belirlenir ve zaman içinde değişebilir. Bu rehber bilinçli olarak güncelliğini yitirebilecek oran, tutar ve süre vermez; işlem öncesi güncel GİB duyurusunu kontrol edin veya mali müşavirinize danışın.
Kısa cevap
- Kıdem tazminatı: çalışma süresinin karşılığıdır; kanundaki asgari süreyi doldurmuş ve sözleşmesi kanunda sayılan bir hâlle sona ermiş çalışana ödenir. Gelir vergisinden istisnadır, yalnız damga vergisi kesilir; tavanı vardır.
- İhbar tazminatı: önceden bildirim süresi tanımadan sözleşmeyi bitirmenin karşılığıdır; gelir ve damga vergisine tabidir; tavanı yoktur.
Hangi durumda hangisi?
| Durum | Kıdem | İhbar |
|---|---|---|
| İşveren haklı bir neden olmadan, bildirim süresi vermeden çıkardı | Koşullar sağlanıyorsa evet | Evet |
| İşveren bildirim süresi vererek (ya da peşin ödeyerek) çıkardı | Koşullar sağlanıyorsa evet | Hayır (süre kullandırıldı) |
| Çalışan kendi isteğiyle istifa etti | Kural olarak hayır (istisnalar var) | Çalışan bildirim süresine uymadıysa işverene ödeyebilir |
| Emeklilik, askerlik, evlilik (kadın çalışan) gibi kanuni hâller | Koşullar sağlanıyorsa evet | Hayır |
Hak kazanma, iş hukukunun konusudur; somut olayda bir iş hukuku uzmanına danışın.
Giydirilmiş ücret
Tazminat çıplak brüt maaştan değil, giydirilmiş ücretten hesaplanır: brüt maaş + düzenli ödenen yol ve yemek yardımı gibi menfaatler + yıllık ikramiyelerin aylık payı (yıllık toplam ÷ 12).
Hesap adımları
- İşe giriş ve çıkış tarihleri arasındaki süre gün olarak bulunur.
- Giydirilmiş aylık ücret hesaplanır.
- Kıdem: Her tam yıl için bir aylık giydirilmiş ücret, artan süre için orantılı tutar. Esas alınan aylık tutar, yürürlükteki kıdem tavanını aşamaz.
- İhbar: Çalışma süresine göre kademeli bildirim süresinin ücreti (giydirilmiş günlük ücret × gün). Tavan uygulanmaz.
- Kesintiler: Kıdemden yalnız damga vergisi; ihbardan gelir vergisi ve damga vergisi.
- Kullanılmamış yıllık izin varsa, bunun ücreti ayrıca ödenir.
Hesaplayıcıyla
- Personel Maliyeti + Kıdem/İhbar sayfasında tazminat bölümüne inin.
- İşe giriş tarihi ve İşten çıkış tarihi girin.
- Aylık brüt ücret, Yol yardımı (aylık), Yemek yardımı (aylık), İkramiye (yıllık toplam) ve varsa Kullanılmayan izin (gün) alanlarını doldurun.
- Hesapla deyin: giydirilmiş ücret, kıdem (tavan uygulandıysa belirtilir), ihbar, izin ücreti, kesintiler ve net ödenecek tutarlar ayrı ayrı gösterilir.
Kıdem ve ihbarı aynı şekilde vergilendirmek sık yapılan bir hatadır: kıdem gelir vergisinden istisnadır, ihbar değildir. Bu fark net ödemeyi önemli ölçüde değiştirir.