Avukat, mali müşavir, mimar, doktor, yazılımcı, tasarımcı gibi serbest meslek erbabı yaptıkları iş karşılığında fatura değil serbest meslek makbuzu düzenler; elektronik hâli e-SMM'dir. Bu rehber e-SMM'nin nereden düzenleneceğini, makbuza neyin yazılacağını ve en çok karıştırılan stopaj hesabını anlatır.
Kısa cevap
- e-SMM, GİB'in ücretsiz e-Arşiv Portal uygulaması üzerinden (önceden başvuru yapılarak) ya da bir özel entegratör aracılığıyla düzenlenir.
- Stopaj, hizmeti alan vergi kesintisi yapmakla yükümlü ise (şirket, işletme, kamu kurumu) uygulanır; bireysel müşteriye uygulanmaz.
- Net tahsilat = Brüt + KDV − Stopaj. Netle anlaştıysanız brütü Net/Brüt Hesaplayıcı ile bulun.
1. e-SMM nereden düzenlenir?
- GİB e-Arşiv Portal: ebelge.gib.gov.tr ana sayfasındaki “e-Arşiv (e-SMM, eMM) Portal Girişi” bağlantısı portal girişine götürür. Portal yöntemiyle e-SMM düzenlemek için önce başvuru yapılır (e-imza/mali mühürle portal başvurusu veya İnteraktif Vergi Dairesi'nde e-SMM başvuru talebi). Başvuru sonrası portalda makbuz düzenleme ekranı açılır.
- Özel entegratör: Makbuzları kendi yazılımı üzerinden düzenler; otomatik e-posta, toplu makbuz gibi kolaylıklar sunar, genellikle ücretlidir.
Hangi yolun size uygun olduğunu ve başvurunuzun tamamlanıp tamamlanmadığını mali müşavirinizle kontrol edin.
2. Makbuzda neler yer alır?
- Makbuzu düzenleyen serbest meslek erbabının bilgileri.
- Hizmeti alanın ünvanı veya adı-soyadı, VKN/TCKN, adresi.
- Yapılan işin açık tanımı ve tarihi.
- Brüt ücret, gelir vergisi stopajı (varsa), KDV ve net tahsil edilen tutar.
3. Stopaj: uygulanacak mı?
| Hizmeti alan | Stopaj |
|---|---|
| Şirket, şahıs işletmesi, kamu kurumu | Uygulanır — ödeme yaparken keser, sizin adınıza yatırır |
| Bireysel kişi (nihai tüketici) | Uygulanmaz |
4. Brüt, net ve KDV hesabı
- KDV ve stopaj brüt ücret üzerinden hesaplanır.
- Net tahsilat = Brüt + KDV − Stopaj.
- “Elime şu kadar geçsin” diye net tutarda anlaştıysanız makbuza yazacağınız brütü ters hesapla bulmanız gerekir: Brüt = Net ÷ (1 + KDV oranı − stopaj oranı).
Hesaplayıcıda Hesaplama yönü › Netten brüte seçip tutarı ve oranları girin, Hesapla deyin; her satırı tek tıkla kopyalayıp makbuza yapıştırın. Örnekli anlatım: stopaj hesaplama rehberi.
5. Makbuzu doğrulama
Düzenlenen bir e-SMM, GİB'in ebelge.gib.gov.tr/esmmsorgula.html sayfasında Satıcı VKN/TCKN, Serbest Meslek Makbuzu No ve Brüt Ücret ile doğrulanabilir. Müşterinize makbuzu gönderirken bu adresi belirtmek güven verir.
Sık yapılan hatalar
- Bireysel müşteriye stopaj uygulamak.
- Net tutarı brüt diye yazmak — elinize anlaşılandan az para geçer.
- Müşterinin VKN'sini eksik yazmak — müşteri kestiği stopajı doğru kişiye bağlayamaz.